Şahane bir fotoğraf albümü

Şahane bir fotoğraf albümü
Sabah Gazetesi
Nur Çintay
04.12.2011

50 yıl boyunca Beyoğlu’nda fotoğrafçılık yapan Maryam Şahinyan’ın olağanüstü arşivi, Tayfun Serttaş sayesinde SALT Galata’da sergileniyor. Her bir fotoğraf karesi üstüne ne cümleler kurulur, sadece ilişkiler, modalar, pozlar değil, tebessümler de değişmiş.

 

İstiklal Caddesi’ndeki Hıdivyal Palas’ın ikinci katında Elios diye bir balık lokantası var. Fena değil. Yunan usulü midyeli saganaki yapıyor, kağıt inceliğinde kabak kızartıyor. Fakat aynı Hıdivyal Palas’ın yine ikinci katında muazzam bir başka dünya varmış meğer, yeni öğrendim: “Hıdivyal Palas’ın ikinci katında, topu topu 15 metrekarelik bir deponun zemininde, üzerine kitap kolileri yığılmış halde, 20 yıla yakın süredir, dokuz büyük koli içerisinde, 1139 kutu dolusu negatif film bekliyordu beni. Unutulduğu yerde, kaybolmuş halde, son bırakıldığı biçimde. Hiçbir karşılaşmanın tesadüfi olmadığına çoktan ikna olmuştum. Şimdi geriye tesadüf olmayan o buluşmaların doğuracağı sonuçlara ikna olmak kalıyordu. İlk andan itibaren tek çıkar yol olduğu açıktı; ya onlara dokunacak -ve de son güne kadar sadece ben dokunacak- ya da onları görmemiş olacak, gördüğüm yerde unutacaktım, unutulduğu biçimde. Böylesi manevi bir yükü sırtlamaya hazırlanmanın yol açtığı vicdani kaygı ve aniden tüm gelecek programları iptal edecek olmanın yarattığı mantık muhasebesini hesaba katmazsak, düşünmem pek uzun sürmedi. O ilk kesişmenin ardından hiçbir şey bana, koliler dolusu İstanbul’dan daha cazip gelmedi. Biz aslında o ilk görüşte birbirimize çoktan tav olmuş, rüyalarımızda başlamıştık bile hikayeyi tersten sarmaya,” diyor Tayfun Serttaş.

 

‘STÜDYO OSEP’DE ONUN İŞİYDİ.

Tayfun Serttaş, 1982 doğumlu bir sanatçı, yazar ve araştırmacı. ‘Kent Antropolojisi’, ‘Modernizm ve Kültürel Temsiliyet Olguları Bağlamında İstanbul’da Fotoğraf ve Azınlıklar’ konulu tez çalışmaları, azınlıklar temalı pek çok yazı dizisi var. Enstalasyonları Londra’dan Beyrut’a, Paris’ten Frankfurt’a birçok kentte sergilenmiş. Açık arşiv projelerinin ilki ‘Stüdyo Osep’ti. O çalışmada, İstanbul’un yaşayan en eski stüdyo ve set fotoğrafçılarından Osep Minasoğlu’nun 80 yıllık hayatı ve 60 yıllık fotoğraf tarihi gözler önüne serilmiş, Minasoğlu’nun külliyatı kendisi hayattayken yeniden üretilmişti. Bu defaysa, 50 yıl kesintisiz fotoğraf çektikten sonra, geride İstanbul’un en benzersiz görsel arşivlerinden birini bırakıp 1996’da hayata gözlerini yuman biri, arşivi gün ışığına çıkarılan. Hayatını fotoğrafa adamış olmasına rağmen, kendi fotoğrafının çekilmesinden hiç hoşlanmayan, sadece dört tane vesikalığı ve bir aile fotoğrafı bulunan, fevkalade mütevazı bir kadın: Maryam Şahinyan.

 

MERAKTAN GEÇİM KAYNAĞINA…

Şahinyanlar’ın kökü Sivas’a dayanıyor. Maryam Şahinyan’ın dedesi Agop Şahinyan Paşa, Tayfun Serttaş’ın siyasi tarihin en renkli, en kozmopolit meclisi diye anlattığı (üçte bir oranında gayrimüslim milletvekili) 1877 Meclisi Mebusan’ında Sivas mebusu. 1915 baharıyla birlikte tarihin en zor günleri başlıyor. Sivas’ın en güçlü ailelerinden Şahinyanlar, sahip oldukları 30’a yakın köy, beş un fabrikası ve sayısız gayrımenkulu geride bırakıp İstanbul’a göçüyor, Harbiye’de kendi halinde bir apartman dairesine yerleşiyorlar. Maryam Şahinyan’ın babası Mihran Şahinyan’ın fotoğraf merakı Sivas yıllarından. Ama önce bir burjuva genç hevesi olarak başlayan bu hobi, yeni ve zor hayat şartlarıyla geçim kaynağına dönüşüyor. Galatasaray Lisesi’nin köşesindeki handa bulunan Foto Galatasaray’ın hisseleri alınıyor ve Mihran Şahinyan, 1933’te fotoğrafçılık yapmaya başlıyor. Yedi çocuğunun en büyüğü olan 1911 doğumlu Maryam, zaten babaya yardım edip işin inceliklerini öğrenmekte, 1937’den itibaren stüdyoyu tek başına işletmeye başlıyor.

 

ÖĞLE YEMEĞİ BİR KIRMIZI ELMA

Foto Galatasaray’ın zirve yılları Çiçek Pasajı’nda geçiyor. Dönemin muhafazakar şartlarında kadın fotoğrafçı, kadın müşteriler için avantaj. Ayrıca bütçesi dar olandan ya az para alıyor ya hiç almıyor Maryam Şahinyan. Gösterişten uzak, tevazu içinde bir kadın. Öğle yemeğinde evden getirdiği bir kırmızı elma yiyor. İçine kapalı, yalnız biri. Hiç evlenmiyor, çocuğu yok. Müşterileriyle asgari düzeyde konuşuyor, kendisine soru sorulmasını sevmiyor. Fakat çektiği fotoğraflarla dünyalar kuruyor, dünyaları anlatıyor. 1986’da Foto Galatasaray’ı devrediyor Şahinyan. Arşiv, imha olmasına ramak kala Yetvart Tomasyan tarafından kurtarılıyor. 20 yıla yakın korunuyor. Sonrasında Tayfun Serttaş’ın meşakkatli çalışması geliyor. Ve sonuç, Bankalar Caddesi’nde yeni açılan SALT Galata’da. Muazzam kareler. Yüzlerce. 50 yılın İstanbul’unun aileler, ilişkiler, ifadeler resmigeçidi gibi. Nice yazıdan daha manalı, uzun uzadıya onca laf kalabalığından daha aydınlatıcı. ‘Foto Galatasaray’ sergisi 22 Ocak’a kadar açık. Kitabı da var, Aras Yayınları’ndan çıkmış, baskısı da çok güzel, alınır. Hatta kapital yazmalı bir kere daha: ALINIR.

Sitemize giriş yaparak kişisel verileriniz, site kullanımınızı analiz etmek, sosyal medya özellikleri ve reklamları kişiselleştirmek amacıyla çerezler aracılığıyla işlenmektedir. Detaylı bilgi için Çerez Politikası Metni’ni okuyabilirsiniz. Anladım butonuna tıklayarak açık rıza beyanında bulunmuş olursunuz.