Yazar Feza Kürkçüoğlu
Başlık William Saroyan Yüz Yaşında
Yayın Birgün Gazetesi
Tarih 31.08.2008

"Ermenistan'ı da Amerika'yı da çok seviyorum ve kendimi ikisine birden ait hissediyorum, ama sonuçta şuyum ben: bu dünyada ikamet eden bir insan. Siz de öylesiniz ha, nerede olursanız olun"…

Derkenar'da hep ölüm yıldönümlerini okumaya alıştınız, biliyorum. Ama bu kez dünyaca ünlü bir yazarın doğum günü nedeniyle yazıyoruz: Amerikalı Ermeni yazar William Saroyan bugün yani 31 Ağustos'ta yüz yaşına bastı. William Saroyan yüz yaşında ve hâlâ genç!

Saroyan, UNESCO'nun 2008'i "Saroyan Yılı" ilan etmesinin ardından Amerika, Fransa ve Ermenistan'da çeşitli etkinliklerle anıldı, anılıyor. Sevgili Hrant Dink'in katledilmesi nedeniyle ülkemizde etkinlik düzenlenmiyor.

Yirmici yüzyılın en önemli yazarlarından biri olan William Saroyan, özellikle kısa öyküleriyle dünya edebiyatının unutulmaz isimleri arasında yer almakta. "Benim tek öyküm vardır, o da insanlar üstünedir" diyen Saroyan, öykülerinde yersiz yurtsuzların, yoksulların yaşamlarını anlattı. Yalın ve coşkulu anlatımıyla kendi tarzını yaratı: "Saroyanesque". Yaşamın içinden "öteki"nin, yoksunluğun öyküsünü bütün gerçekliği ve çarpıcılığı ile anlattığı öykülerinin kahramanlarının "sıradan insanlar" olması, şimdilerde en çok ihtiyacımız olan "adalet" ve "vicdan" kavramlarını en temiz haliyle yazıya dökmesi onu "zaman" ve "mekân" boyutunun ötesine taşıyarak dünya edebiyatının önemli bir ismi yaptı. Öyküleri Ermeni kimliğinin öne çıktığı öyküler değildir asla. Bir dünya vatandaşıdır Saroyan. "Ermenistan'ın Evladı Antranik" isimli öyküsünde söyle yazar: "Fakat doğrusunu isterseniz, hem ikisi birdenim, hem hiçbiri değilim. Ermenistan'ı da Amerika'yı da çok seviyorum ve kendimi ikisine birden ait hissediyorum, ama sonuçta şuyum ben: bu dünyada ikamet eden bir insan. Siz de öylesiniz ha, nerede olursanız olun."

Yetimhane'den yazarlığa

Hızlı bir hayat yaşayan Saroyan'ın yaşam öyküsü, 31 Ağustos 1908'de Kaliforniya, Fresno kasabasında başladı. 18 Mayıs 1981'de doğduğu yerde, Fresno'da da sona erdi. 1900'lerin başında Bitlis'ten Amerika'ya göç eden Ermeni bir ailenin, yerleştikleri Fresno kasabasında doğan ilk çocuğudur Saroyan. Üç yaşındayken Presbiteryen rahibi olan babası öldü. Annesi Saroyan ve üç kardeşini yetimhaneye bırakmak zorunda kalacaktı. Aile ancak beş yıl onar bir araya geldi. On beş yaşında okulu terk eden Saroyan, çeşitli işlerde çalıştı. Genç yaşında başladığı yazma serüveni Ermeni dergilerinde çıkan yazıları ve 1933 yılında "Story" dergisinde yayınlanan açlıktan ölmek üzere olan genç bir yazarı anlattığı "'Uçan Trapezdeki Cesur Genç Adam" isimli öyküsüyle başladı. 1934 yılında da ilk öykü kitabı olan 'Uçan Trapezdeki Cesur Genç Adam ve Diğer Öyküler" isimli kitabı yayınlandı ve kitap o yılın en çok satan öykü kitabı oldu…

William Saroyan artık sadece yazıyordu... 1939'da "Yaşamak Vakti" isimli oyunuyla Pulitzer Ödülü'nü kazandı ancak ödülü "varsılların sanatı beslemesine ilke olarak karşı olduğunu" açıklayarak reddetti. 1981'de öldüğünde ardında dünya edebiyat tarihine giren altmışın üzerinde eser bırakmıştı.

Bitlislilere selam...

Saroyan, 1 Mayıs 1964'te İstanbul'a geldi. Amacı "baba ocağı" Bitlis'i ziyaret etmekti. Bitlisliler çiçek ve sevgiyle karşıladılar onu. 56 yaşındaydı ama bir çocuk gibi heyecanlıydı. Babasının ve annesinin evlerini, babasının mezarını ziyaret etti. Belediye Başkanı'nın odasında sigarayı yedi ay önce bırakmış olmasına rağmen kendisine uzatılan Bitlis tütününden sardığı sigaradan derin bir nefes çektikten sonra bir iskemleye ilişip: "Şurada biraz oturup Bitlis'te olduğumu anlamak istiyorum. Bu benim için çok önemlidir. Bir Bitlisliden, Bitlislilere selam... Bir Amerikalıyım ama bir Bitlisli olduğumu hiçbir zaman unutmadım." dedi. Şimdi bize düşen Bitlis'te bir Saroyan Kütüphanesi kurarak onu unutmadığımızı göstermek olmalı. Saroyan'ın 1964 yılında yayınlanan "Aram Derler Adıma" isimli öykü kitabını okuyup, onunla tanışan okurların ona borçları bu kütüphane…

Edebiyattan keyif almamıza neden olan yazarlardan biri olan Saroyan'ın kitapları 2001 yılında Aras Yayıncılık tarafından bir dizi halinde basılmaya başlandı. 2001'de "Ödlekler Cesurdur" ve "'Paris Fresno Güncesi", 2002'de "İnsanlık Komedisi", 2003'te "Yüreğim Dağlardadır-Yaşamak Vakti", 2004'te "Yetmiş Bin Süryani" isimli yapıtlarını yayınlayan Aras Yayıncılık, Saroyan'ın 100. Doğum yılı nedeniyle bir anı kitabı hazırlıyor. Önümüzdeki aylarda çıkacak olan kitap, Saroyan'ın 1964'te "baba ocağı" Bitlis'e yaptığı yolculuğun izlerini sürecek. Aslında 2003'te Saroyan'ın Bitlis gezisi ile ilgili bir kitap Aras Yayıncılık'tan yayınlanmıştı: Bedros Zobyan'ın "William Saroyan'la Bitlis'e Doğru" kitabı. Saroyan okurları Ermenice yayınlanan bu kitabın Türkçe baskısını da bekliyor…