Ընդմէջ անմեղութեան ու յանցանքի

Ընդմէջ անմեղութեան ու յանցանքի
Ակօս Գիրք
Սեւան Տէյիրմենճեան
06.03.2017

Սփիւռքահայ արդի գրականութեան մէջ մատներու վրայ կարելի է հաշուել վիպագիր հեղինակները։ Անոնցմէ մէկն է Վահէ Պէրպէրեան (ծն. 1955, Պէյրութ), որ զաւեշտալի մենակատարումներուն ու թատերական ներկայացումներուն շնորհիւ վաստկած ժողովրդականութեամբ լուրջ հետաքրքրութիւն մը կը ստեղծէ իր գրական արտադրանքին նկատմամբ։ 1999-ին հրատարակուած «Յանուն հօր եւ որդւոյ» վէպը, որ վերջերս երկրորդ հրատարակութեան արժանացաւ «Արաս» հրատա­րակ­չա­տան կող­մէ, կը յա­ջոր­դէր 1996-ին տպագ­րուած «Նա­մակ­ներ Զաաթա­րէն»ին։

 

Հին վի­պագիր­նե­րը կը սի­րէին իրենց գոր­ծե­րուն հա­մար որ­պէս են­թա­խորա­գիր գոր­ծա­ծել այն վայ­րը կամ հա­ւաքա­կանու­թիւնը, որ­մէ կը քա­ղէին վէ­պին ատաղ­ձը կազ­մող նիւ­թե­րը, նոյ­նիսկ եր­բեմն ժա­մանա­կը կը նշէին. ու­րեմն, յա­ճախ կա­րելի էր հան­դի­պիլ «վէպ պոլ­սա­հայ կեան­քէ», «վէպ ազ­գա­յին-քա­ղաքա­կան կեան­քէ», «ժա­մանա­կակից վէպ» կամ «պատ­մա­կան վէպ մօ­տաւոր ան­ցեալէ» ու նման ար­տա­յայ­տութիւննե­րու։ Վի­պագ­րութեան հան­դէպ նման մօ­տեցում մը ան­շուշտ սխալ էր, առ­նուազն՝ վի­ճելի, սա­կայն ան­ցեալի դի­տան­կիւնը ներ­կա­յին եթէ յար­մարցնէինք՝ գու­նա­գեղ պատ­կեր մը թե­րեւս ցցուէր մեր դի­մաց, վստա­հաբար, ուր կա­րենա­յինք տես­նել սփիւռքի հա­ւաքա­կանու­թեան ման­րանկա­րը։

 

Այս առու­մով Վա­հէ Պէր­պէ­րեանին վէ­պը զուտ ամե­րիկա­հայ ժա­մանա­կակից կեանք մը չէ որ կը բե­րէ մե­զի, ինչպէս որ իր հե­րոս­նե­րը լի­բանա­նահայ ըլ­լա­լով հան­դերձ ինքնու­թեան այլ ծալ­քեր ալ ու­նին։ Վէ­պին ժա­մանակն ալ կը տա­րու­բե­րի ընդմէջ ներ­կա­յի ու ան­ցեալի՝ Լի­բանա­նի քա­ղաքա­ցիական պա­տերազ­մի օրե­րէն եր­կա­րելով Խա­ղաղա­կան ով­կիանո­սին ափե­րը, ուր հա­սած են վէ­պին գլխա­ւոր հե­րոս­նե­րը խա­ղաղու­թիւն գտնե­լու նպա­տակով։

 

Պա­տերազ­մը քա­նի մը տա­րի առաջ մին­չեւ հե­ռատե­սիլի կամ հա­մակար­գի­չի ճեր­մակ պաս­տա­ռէն մեր առօ­րեան խան­գա­րող սեւ ճան­ճի մը ազ­դե­ցու­թիւնը կը թո­ղեր միայն, բայց այ­սօր շատ աւե­լի շօ­շափե­լի իրա­կանու­թիւն մըն է, զոր կը տես­նենք ամէն օր մե­զի իրենց նի­հար թա­թիկ­նե­րը մեկ­նող մա­նուկնե­րու աչ­քե­րուն մէջ։ Վէ­պին գլխա­ւոր կեր­պա­րը՝ Հրայր, ծանր տագ­նապ մը ու­նի իր հո­գիին խոր­քը. տա­կաւին մա­նուկ՝ կորսնցու­ցած է իր եղ­բայրը՝ Հրան­դը, որ տու­նէն ելած էր հաց առ­նե­լու ու չէր վե­րադար­ձած, դառ­նա­լով ռմբա­կոծու­մի մը զո­հը։ Սա­կայն հա­կառա­կոր­դին ռմբա­կոծու­մը չէր միակ յան­ցա­ւորը Հրան­դի սպա­նու­թեան մէջ. Մա­րոնեան ըն­տա­նիքէն ներս տի­րող լա­րուա­ծու­թիւնն էր որ զին­քը դուրս նե­տած էր փո­ղոց՝ միայն թէ դադ­րէր հօր, մօր ու եղ­բօր վէ­ճը, թէ ո՛վ պի­տի եր­թար ու հաց առ­նէր։

 

«Ռումբէն առաջ ան­մե­ղու­թիւն մը կար, ռումբէն ետք՝ յան­ցանքի ահա­ւոր զգա­ցում մը: Հայր ու տղայ, ամէն մէկս կեան­քի իր ան­կիւնը քա­շուած, մեր մեղ­քե­րուն հետ հաշ­տուելու նստած էինք: Հայրս՝ իր գիր­քե­րուն եւ տետ­րակնե­րուն ետեւ պա­հուը­տած, ես՝ թատ­րո­նի կեր­պարնե­րուս»։ Հրայր, որ վէ­պին պատ­մողն է, հօր­մէն ցա­ւին հա­մազօր հա­կազ­դե­ցու­թիւն մը չտես­նե­լուն հա­մար խան­գա­րուած, ոխով լե­ցուած էր անոր դէմ: «Սա­կայն տա­րինե­րու ըն­թացքին այդ ոխը, հօրս Աս­տուծոյ հան­դէպ ու­նե­ցած ոխին նման, կորսնցու­ցած էր իր ուժգնու­թիւնը ու հօրս ներ­կա­յու­թիւնը ըն­դունող բա­նի մը վե­րածուած էր»: Ան այ­լեւս փորձ ան­գամ չէր ըներ հօ­րը նե­րաշ­խարհը պե­ղելու հա­մար:

 

Հրայր ու Յա­րու­թիւն Մա­րոնեան, Լոս Ան­ճե­լըսի իրենց բնա­կարա­նին մէջ թխմուած, ան­ցեալի ծանր բե­ռը ու­սերնուն վրայ, կա­մայ-ակա­մայ առօ­րեայ մը ստեղ­ծած են ար­դէն։ Դպրո­ցի, թատ­րո­նի փոր­ձե­րուն, ըն­կե­րու­հիին՝ Սիլ­վա­յին ու տան մի­ջեւ եկող-գա­ցող Հրայր աւե­լի եր­ջա­նիկ չէ, քան հայ­րը, որ իրեն հետ միասին Պէյ­րութէն Լոս Ան­ճե­լըս գաղ­թած հա­զարա­ւոր գիր­քե­րուն ճա­կատա­գիրը վե­րածած է գլխա­ւոր մտա­հոգու­թեան, աւե­լին՝ կեան­քի նպա­տակի մը։ Ատեն-ատեն բա­րեկամ Վարդգէ­սին հետ խա­ղացած նար­տին հա­զիւ թէ աշ­խուժու­թիւն մը հա­մարուի իր կեան­քին մէջ։

 

Կեան­քը այսպէս թա­լաւէր եր­թար ու այս ամէ­նը վէպ մը չդառ­նա­յին թե­րեւս, եթէ օր մը հայրն ու որ­դին իրար­մէ հե­ռաց­նե­լու ծա­ռայող տան դրան առ­ջեւ չյայտնուէր «աղ­ջի­կը»՝ Ճէյ­մին։ Ամե­րիկա­ցի ման­կա­հասակ բո­զը լու­սանցքա­յին իր դիր­քով ան­սո­վոր կեր­պար մըն էր թո­մար­զա­ցի հօր եւ պէյ­րութցի որ­դիին հա­մար, հա­ւասա­րապէս։

 

Վա­հէ Պէր­պէ­րեան իր առ­ջեւ կը բա­նայ դաշտ մը, որ դիւ­րաւ ծու­ղա­կի մը կը վե­րածուի բազ­մա­թիւ այլ ար­ձա­կագիր­նե­րու առ­ջեւ՝ դառ­նա­լով ճա­պաղե­լու, հայ ինքնու­թեան, օտա­րին հետ շփուելու, սփիւռքա­հայու ճա­կատագ­րին շուրջ քա­րոզ­ներ կար­դա­լու, քա­րոզ­չութիւն ընե­լու առի­թի մը։ Ճէյ­մին, որ վէ­պին առանցքն է, միայն ամե­րիկա­ցի ման­կա­հասակ կին մը չէ որ բո­զու­թիւն կ՚ընէ, այլ ամե­րիկա­ցի մըն է՝ որ փոր­ձա­քար կը դառ­նայ հա­յերուն դի­մաց, ման­կա­հասակ է՝ փոր­ձա­քարը տա­րեց­նե­րուն, կին մըն է՝ գայ­թակղու­թիւն մը Սիլ­վա­յին, Մա­րալին եւ այլ կի­ներուն հա­մար եւ վեր­ջա­պէս բոզ մըն է՝ խո­չըն­դո­տը Լայ­լին ու ըն­կե­րոջ։ Պէր­պէ­րեան Ճէյ­մին կեդ­րոն դնե­լով նաեւ գիծ մը կը քաշէ բո­լորին, մա­նաւանդ գլխա­ւոր հե­րոս­նե­րուն՝ Յա­րու­թիւնին ու Հրայ­րին կեան­քե­րուն մէջ։ Այնպէս ինչպէս Հրանդ իր եղե­րական մա­հովը զի­րենք ան­ջա­տող ան­դունդը բա­ցած էր։ Հե­տեւա­բար Հրան­դի ու Ճէյ­միի կեր­պարնե­րը առա­ջին հա­յեաց­քէն կար­ծուածին չափ հե­ռու չեն իրար­մէ. մա­նաւանդ որ Հրան­դով բաժ­նուած հօր ու որդւոյ կեան­քը վերստին պի­տի միանար, հայրն ու որ­դին զի­րար պի­տի վե­րագտնէին Ճէյ­միով։

 

Վա­հէ Պէր­պէ­րեան ո՛չ միայն Միացեալ Նա­հանգներ բնա­կող, այլ ընդհան­րա­պէս սփիւռքա­հայե­րը յու­զող, մտա­հոգող բազ­մա­թիւ հար­ցե­րու անդրա­դար­ձած է իր վէ­պին մէջ։ Առանց եր­բեք իյ­նա­լու հրա­պարա­կախօ­սու­թեան ուռկա­նին մէջ, կրցած է վեր հա­նել աշ­խարհի չորս կող­մը ցրուած մարդկա­յին տե­սակի մը հա­սարա­կաց կեան­քե­րը՝ ըլ­լան տա­րեց թէ կրտսեր, տղա­մարդ թէ կին։ Իր սա­հուն ու հա­ճելի լե­զուն, առօ­րեայ ըսե­լաձե­ւերէն չխրտչող, բայց միաժա­մանակ հա­յերէ­նի ար­տա­յայտչա­ձեւե­րու գե­ղեց­կութիւնն ալ ցու­ցադրող բնոյթ մը ու­նի, որ գիր­քը կը վե­րածէ հա­ճելի ու օգ­տա­կար ըն­թերցա­նու­թեան մը հա­մար ան­պայման յանձնա­րարե­լի հրա­տարա­կու­թեան մը։

 

Ող­ջունե­լի է նաեւ «Արաս» հրա­տարակ­չա­տու­նը, որ սփիւռքա­հայ ժա­մանա­կակից հե­ղինա­կէ մը գե­ղարուես­տա­կան գիրք տպագ­րե­լով, յա­ւելեալ փաստ մը եւս կու տայ, թէ Պո­լիս ան­ջատ մաս­նիկ մը չէ սփիւռքի ընդհա­նու­րէն։

Sitemize giriş yaparak kişisel verileriniz, site kullanımınızı analiz etmek, sosyal medya özellikleri ve reklamları kişiselleştirmek amacıyla çerezler aracılığıyla işlenmektedir. Detaylı bilgi için Çerez Politikası Metni’ni okuyabilirsiniz. Anladım butonuna tıklayarak açık rıza beyanında bulunmuş olursunuz.