Զահրատին կատուները

Զահրատին կատուները
Ակօս Գիրք
Սեւան Տէյիրմենճեան
02.06.2017

Հայ գրականութեան մէջ ցաւօք սրտի սահ­մա­նափակ նիւ­թեր միայն կ՚ար­ժա­նան յա­տուկ հա­ւաքա­ծոներ կազ­մե­լու, ընտրա­նինե­րու մաս դառ­նա­լու բախ­­տին։ Հայ­­րե­­­նասի­­րական բա­­նաս­­տեղծու­­թիւններ կամ Երե­­ւանին ձօ­­նուած գրու­­թիւններ շատ ան­­գամ եկած են խմբուելու կող­­քի մը տակ, շատ-շատ տար­­բեր հե­­ղինակ­­նե­­­րու սի­­րային բա­­նաս­­տեղծու­­թիւննե­­րը կամ հայ կա­­նանց բա­­րեմաս­­նութիւննե­­րը գո­­վեր­­գող տո­­ղերը գիր­­քով մը հրամ­­ցո­­­ւած են ըն­­թերցող­­նե­­­րուն, որոնք ան­­շուշտ պատ­­շաճ ու­­շադրու­­թեան ար­­ժա­­­նացու­­ցած են միշտ տուեալ հա­­տորը։ Այս իմաս­­տով հե­­տաքրքրա­­կան նա­­խաձեռ­­նութիւն մըն է որ «Արաս» կը հրամցնէ գրա­­սէր հան­­րութեան՝ կող­­քի մը տակ հա­­ւաքե­­լով բա­­նաս­­տեղծի մը՝ Զահ­­րա­­­տի, այն բա­­նաս­­տեղծու­­թիւննե­­րը, որոնց մէջ կա­­տու­­ներ կը շրջին, որոնք ուղղա­­կիօրէն նո­­ւիրո­­ւած են կա­­տու­­նե­­­րուն։

 

Գրա­­կանու­­թեան պատ­­մութեան նե­­տուած հա­­րեւան­­ցի ակ­­նարկ մը իսկ բա­­ւարար է ըսե­­լու հա­­մար, թէ շա­­րադ­­րա­­­կան նման հա­­ւաքա­­ծոյ մը կազ­­մե­­­լու նպա­­տակով խմբա­­գիր­­ներ պի­­տի չկա­­րենա­­յին գտնել աւե­­լի յար­­մար այլ կեր­­պար մը, քան կա­­տուն։ Հայ գրա­­կանու­­թեան մէջ Եղիա Տէ­­միր­­ճի­­­պաշեանն էր թե­­րեւս առա­­ջինը, որ «Կա­­տուի Մը Յու­­շա­­­գիր­­քէն» շար­­քով առօ­­րեայ կեանք վեր­­լուծած է ԺԹ դա­­րու երկրորդ կի­­սուն։ Ակա­­մայ Եղիային քով դրո­­ւող այլ հե­­ղինակ մը՝ Տի­­րան Չրա­­քեան, Ինտրա, նոյնպէս, ո՛չ միայն բա­­նաս­­տեղծու­­թիւններ գրած է կա­­տու­­նե­­­րու մա­­սին («Կա­­տուն», «Դրա­­ցի Կա­­տուն»), նաեւ որ­­պէս գծան­­կա­­­րիչ՝ սեւ մա­­տիտով գողտրիկ, շատ սի­­րուն գծագ­­րութիւն մըն ալ ու­­նի՝ «Դրա­­ցի Կա­­տու»ին հա­­մար։ Վեր­­ջին օրե­­րուն պա­­տահա­­բար յայտնա­­բերե­­ցի նաեւ Վա­­հան Թէ­­քէեանէ յուշ մը՝ «Սեւ Կա­­տու»ն, ուր ան կը պատ­­մէ դրո­­ւագ մը իր համ­­պուրկեան կեան­­քէն։ Վստա­­հաբար, քիչ մը աւե­­լի ման­­րազննող հա­­յեացք մը աւե­­լին պի­­տի գտնէ, ինչպէս «Կա­­տուի Դրախ­­տը», Վա­­հան Տէ­­րեանէն։

 

Ո՛չ միայն հայ, նաեւ Պոլ­­սոյ բնա­­կիչ թուրք հե­­ղինակ­­ներ ալ կա­­տուն գո­­վեր­­գած կամ զայն կեր­­պա­­­ւորած են իրենց ստեղ­­ծա­­­գոր­­ծութիւննե­­րուն մէջ՝ Հա­­լիտ Զի­­յայէն մին­­չեւ Կիւնտիւզ Վաս­­սաֆ եւ դեռ շատ-շա­­տեր։ Մեր քա­­ղաքի բնա­­կիչ­­նե­­­րուն սի­­րելի այս անա­­սու­­նը, ինչպէս փո­­ղոց­­նե­­­րուն մէջ, այնպէս ալ գրա­­կանու­­թեան էջե­­րուն վրայ անար­­գել կը շրջի՝ միշտ դառ­­նա­­­լով հա­­մակ­­րանքի ու սի­­րոյ առար­­կայ մը։

 

Հե­­տեւա­­բար պա­­տահա­­կան չեմ հա­­մարեր Զահ­­րա­­­տի բա­­նաս­­տեղծու­­թիւննե­­րով կազ­­մո­­­ւած այս հա­­տորը, ուր ի մի բե­­րուած են ո՛չ միայն Զահ­­րա­­­տի կա­­տու­­նե­­­րով լե­­ցուն քեր­­թո­­­ւած­­նե­­­րը, այլ նաեւ իր գծագ­­րութիւննե­­րը (որոնց մա­­սին պի­­տի խօ­­սիմ քիչ անց, ան­­ջա­­­տաբար)։ Զահ­­րա­­­տի քեր­­թո­­­ղու­­թեան շատ ան­­գամ քօ­­ղար­­կո­­­ւած, ոչ պո­­ռոտ, լուռ իմաս­­տութիւ­­նը կամ այնտեղ ծած­­կո­­­ւած եր­­գի­­­ծան­­քը հա­­մահունչ կ՚ըն­­թա­­­նայ կա­­տուի մը ան­­ձայն, նոյ­­նիսկ խորհրդա­­ւոր բնոյ­­թին հետ։ Պէտք չէ ըսել, թէ աշ­­խարհագ­­րութիւ­­նը էական չէ տա­­ղան­­դին հա­­մար, թէ ամէ­­նուր ան կը յայտնո­­ւի այսպէս կամ այնպէս. Զահ­­րատ բա­­ւական պի­­տի չդժո­­ւարա­­նա՞ր ար­­դեօք ար­­տա­­­յայ­­տե­­­լու իր չա­­րաճ­­ճի իմաս­­տութիւ­­նը եթէ ապ­­րէր քա­­ղաքի մը մէջ, ուր կա­­տու­­ներ չեն շրջիր փո­­ղոց­­նե­­­րուն մէջ։ «Հա­­ճը Պէ­­քիր»ին կա­­տուն՝ Փի­­չոնը օրի­­նակ, կամ Մայ­­մունը, որ կա­­պիկ մը չէ, այլ տան դեղ­­նա­­­չեայ սեւ փի­­սիկը, Վէ­­լաս­­քե­­­զը, սա­­մաթիացի Ժօն տ՚Օրը, ինչպէս նաեւ փո­­ղոցա­­յին կամ ազ­­նո­­­ւական, վե­­րացա­­կան կամ շօ­­շափե­­լի պա­­տահա­­կան կա­­տու­­ներ, որոնք իրենց ետին եր­­բեմն մարդկա­­յին կեր­­պարներ կը քօ­­ղար­­կեն, անձնա­­ւորո­­ւած, ուղղա­­կի ինքնու­­թիւն շա­­հած են, այնքան որ զի­­րենք կրնանք վեր­­լուծել, որ­­պէս օրի­­նակ ցոյց տալ այ­­լոց։

 

Յով­­հաննէս Շաշ­­քալն է այս հա­­տորին թարգմա­­նիչը, ինչպէս որ էր Զահ­­րա­­­տի թրքե­­րէնով հրա­­տարա­­կուած նա­­խորդ հա­­տոր­­նե­­­րու­­նը։ Տա­­ղան­­դա­­­շատ եր­­գի­­­ծան­­կա­­­րիչը իր­­մէ բա­­ներ մը գտած ըլ­­լա­­­լու է վստա­­հաբար Զահ­­րա­­­տին մէջ եւ իրեն հա­­մար Զահ­­րատ թարգմա­­նելը ո՛չ թէ ար­­հեստա­­վարժ զբա­­ղում մըն է ըստ երե­­ւոյ­­թին, այլ քեր­­թո­­­ղական ստեղ­­ծա­­­գործ աշ­­խա­­­տան­­քին բե­­րուած զու­­գակցու­­թիւն մը, բա­­նաս­­տեղծի ար­­տադրե­­լու հո­­լովոյ­­թին բե­­րուած ան­­մի­­­ջական մաս­­նակցու­­թիւն։ Եր­­գի­­­ծան­­կա­­­րիչը բա­­նաս­­տեղծին հա­­րազա­­տաց­­նող յա­­ւելեալ մի­­ջոց մըն ալ կը յայտնո­­ւի այս գիր­­քով. նկա­­րիչ Զահ­­րա­­­տը։ Թե­­րեւս սխալ չըլ­­լայ կո­­չել կա­­տուան­­կա­­­րիչ (այնպէս ինչպէս ծո­­վան­­կա­­­րիչ մըն է Այ­­վա­­­զովսքի)։ Նկա­­րիչ Զահ­­րա­­­տը յայտնու­­թիւն մըն էր ան­­շուշտ. եր­­գի­­­ծան­­կա­­­րողի տար­­րեր ալ ու­­նի եր­­բեմն Ի դա­­րու ար­­դիապաշտ նկար­­չութեան շրջա­­նակն իսկ քե­­րող բա­­նաս­­տեղծին նկա­­րելու արո­­ւես­­տը։ «Հե­­տաքրքրա­­կան է որ, բա­­ցի առա­­ջին շրջա­­նի նկար­­նե­­­րէն, բո­­լոր գծագ­­րումնե­­րուն մէջ որ­­դեգրած է վե­­րացա­­պաշտ կամ խո­­րանար­­դա­­­պաշտ/երկրա­­չափա­­կան ոճ մը… Սկսնա­­կի գիծ մը չէ իրը, այլ ընդհա­­կառա­­կը՝ անան­­տե­­­սանե­­լի տա­­ղան­­դով մը ձեռք բե­­րած է գծան­­կարչա­­կան-գա­­ղափա­­րական իւ­­րա­­­յատուկ ոճ մը. հե­­տեւա­­բար կա­­րելի է ըսել, թէ Զահ­­րատ լաւ կամ գէշ պատ­­րա­­­տուած էր, ժա­­մանա­­կի ըն­­թացքին գծագ­­րե­­­լու զբաղ­­մունքը շա­­րու­­նա­­­կած ու ինքզինք զար­­գա­­­ցու­­ցած էր», ինչպէս կը գրէ Շաշ­­քալ՝ գրքին յա­­ռաջա­­բանին մէջ՝ նշե­­լով, թէ «որ­­պէս բա­­նաս­­տեղծ ձեռք բե­­րած ար­­տա­­­կարգ յա­­ջողու­­թիւնը ստո­­ւեր ածած է նկա­­րելու տա­­ղան­­դին եւ ան կա­­մաց-կա­­մաց հե­­ռացած է նկա­­րելէ», թե­­րեւս։

 

Ու­­րեմն «Արաս»ի ըն­­թերցող­­նե­­­րուն մա­­տու­­ցած գիր­­քը ո՛չ միայն Զահ­­րա­­­տի բա­­նաս­­տեղծու­­թիւննե­­րը կը հրամցնէ մե­­զի՝ հա­­յերէն բնագ­­րով ու թրքե­­րէն թարգմա­­նու­­թեամբ, այլ առիթ կու տայ յայտնա­­բերե­­լու նաեւ նկա­­րիչ, կա­­տուան­­կա­­­րի՛չ Զահ­­րա­­­տը, որ կա­­րիք չու­­նի թարգմա­­նուե­­լու, այլ միայն հա­­ճելիօրէն դի­­տուե­­լու։

 

Մե­­ծահա­­սակ­­նե­­­րուն ու պա­­տանի­­ներուն ան­­պայման յանձնա­­րարե­­լի այս հրա­­տարա­­կու­­թիւնը մաղ­­թենք որ դառ­նայ առա­ջին քայլ մը նաեւ «Արաս»ին հա­մար՝ կազ­մե­լու նման այլ ընտրա­նիներ՝ նո­ւիրո­ւած, ըսենք, Իշ­խա­նաց կղզի­ներուն, Սկիւ­տա­րին կամ ծո­վուն…

Sitemize giriş yaparak kişisel verileriniz, site kullanımınızı analiz etmek, sosyal medya özellikleri ve reklamları kişiselleştirmek amacıyla çerezler aracılığıyla işlenmektedir. Detaylı bilgi için Çerez Politikası Metni’ni okuyabilirsiniz. Anladım butonuna tıklayarak açık rıza beyanında bulunmuş olursunuz.