Erzincan'ın Armıdan köyünde doğan Ermeni yazar Hagop Mıntzuri'nin öngörüsü gerçekleşiyor.
"Yazdıklarım özgünlük taşıyorsa, toprağın altında kalmış olsalar da aranır, bulunur, gün ışığına çıkarılır. Yazı ölmez, yazı ölümsüzdür" demişti. Anadolu'da sürgün vermiş Ermeni köy edebiyatına, yıllarca uzak kaldık, Hatta bütünüyle, habersizdik. Perde, yavaş yavaş aralanmaya başladı.
Tarih Vakfı Yurt Yayınları arasında ve 1994'te yayımlanan "İstanbul Anıları 1897–1940" adlı kitabından…
Armıdan köyünün yakınındaki Surp Sarkis Dağının yamaçlarında bir Kil Tepesi vardır. Buradaki kil ocaklarından çamaşırda, baş yıkamakta kullanılmak veya kundak bebelerinin altına konmak üzere kil çıkarılırdı. Bu iş de genellikle kadınların görevleri arasındadır. Bir gün Kil Tepesinde bir karışıklık olur. Herkes oraya koşmaktadır. Az sonra haberi köye gelir: Kil Tepesi çökmüş, Demircilerin gelini toprak altında kalarak ölmüştür. Köydekiler çok üzülür. Ölen…
Diyarbakır'ın yetiştirdiği değerli yazarlarımızdan Mıgırdiç Margosyan, nasıl, "Gavur Mahallesi" ve "Söyle Margos Nerelisen"de memleketimizin o güzel mozayiğini, örf ve adetleriyle anlatıp bizi, insanlarımızın dil, din, ırk ve renk faktörüne göre ayrılmayan mutlu günlerine götürüyorsa Hagop Demirciyan (Mıntzuri) da çocukluk yıllarının geçtiği Eğin'in Armıdan Köyünü, bizlere yeniden yaşatıyor gibi.
16 Ekim 1886'da Erzincan'a bağlı yetmiş haneli köyde doğan Demirciyan veya…
Hadi Margos, tamam. Öbürleri kim, kim onlar peki? Palancı Kaspar dayı, Circis, Halo dede, Dikran, Demirci Haço, Zıfkar dayı, çulcu Ergan Vanes, zangoç deli Hüso, çulcu Hello ve Bozan dayı...
Ve kadınlar... Hanım Baco, Kure Mama, Eğso bacı, Topal Tüme, Sümüklü Rozin ve diğerleri. Çok uzayacak bir listenin insanları... Her biri "Söyle Margos, Nerelisen?"in yazarı Mıgırdiç Margosyan'ın başkahramanları.
…
Son yıllarda genel olarak azınlıklarla, özel olarak da Ermenilerle ilgili kitaplarda bir patlama yaşıyoruz galiba. Sadece 1915'teki katliamı anlatan araştırma kitapları değil söz konusu olan romanlar, öyküler, anılar da birbiri peşi sıra yayınlanıyor. Yves Ternon'un Ermeni Tabusu (Belge Yayınları), Taner Akçam'ın Türk Ulusal Kimliği ve Ermeni Sorunu (İletişim Yayınları), Gora Sasuni'nin Kürt Ulusal Hareketleri ve 15. Yüzyıldan Günümüze Ermeni-Kürt İlişkileri…
Marmara Gazetesi'nde çıkan öykülerinde, bu öyküleri topladığı "Gâvurlar Mahallesi" (Eliz Kavukçuyan Vakfı Edebiyat Ödülü'nü kazandı bu eserle) ve yeni Çıkmış olan "Söyle Margos Nerelisen?" kitaplarında, hep "bizim oraları" anlatır. Hani Daciklerin, Gâvurların, Haçoların, Kızılbaşların, Yezidilerin, Süryanilerin, Asorilerin, Pirotların, Fıllelerin, Moşelerin (Yahudilere Hıristiyanlarca verilen addı Kürtler ise onlara cehü derdi) Dürzilerin bir arada, kâh kardeşçe, kâh bilinçaltlarına sinmiş önyargılardan kaynaklanan kavgalar…
Gâvur Mahallesi adlı öyküler derlemesini günlerce tartışarak, tasarlayarak büyük bir coşku içinde hazırladığımız ve sonra da bastığımız yıllarda sevgili dostum Tunca Aslan'ın o kitap hakkında yazdığı bir yazı vardı. Hiç hafızamdan silinmedi. Şöyle çarpıcı bir tekerleme üzerine kurulmuştu yazı: Mendilimde mor meni / Verem ettin sen beni / Ya sen İslam ol Ahçik / Ya ben olam Ermeni...Gâvur Mahallesi hakikaten…
Mıgırdiç Margosyan'ı geçen yıl, Diyarbakır'ı anlatan güzel bir öykü kitabı yayımlandığında tanımıştım: "Gâvur Mahallesi" başlıklı bu kitap, baskı üstüne baskı yaparak en çok satanlar listesinin tepelerinde bir yere oturmuştu. Bu sene Margosyan'ın bir öykü kitabı daha basıldı: "Söyle Margos Nerelisen?" (Aras Yayınları / İst. 1995).
Bu kitaptaki öykülerden sadece ikisi önce Ermenice yayımlanmış diğerleri doğrudan doğruya Türkçe yazılmışlar. Ancak,…
Kos adasında bir barmenle tanışmıştım. Yıllar önce Denizli'nin Acıpayam ilçesinde bir Türk kızıyla evlenmişti. Zaman zaman eşinin ailesini ziyaret için Türkiye'ye gittiklerini, Acıpayamlıların kendisine "Bizim gâvur damat geldi" dediklerini anlatıyordu gülümseyerek.
Onu dinlerken yaklaşık 4 yıl önce okuduğum Ermeni yazar Mıgırdiç Margosyan'ın "Gâvur Mahallesi" öyküleri aklıma geldi.
Ermeni "Taşra Edebiyatı"nın yaşayan son temsilcilerinden biri olarak kabul edilen Margosyan…
Anne evin kedisi Mestan'a bağırıyor. Kedi hiç oralı değil. Önce Türkçe uyarıyor, daha sonra Kürtçe. Kediden hiç ses yok. Ardından anne bir de Zazacayı deniyor. Kedinin inadı inat. En sonunda Ermenice bağırıyor. Kedi dört dili de bilmesine biliyor da, kedilik gururu var serde. Otuzların, kırkların Diyarbakır'ında kediler bile en az dört dil biliyor.
Mıgırdiç Margosyan "Söyle Margos Nerelisen?" ve…